Mowa zależna (reported speech) — następstwo czasów, pytania i polecenia

Kolega mówi ci: “I’m tired”. Godzinę później opowiadasz o tym komuś innemu i mówisz: He said he was tired. Czasownik przesunął się z am na was, bo relacjonujesz wypowiedź z przeszłości. To jest mowa zależna (reported speech), a przesunięcie czasu nazywa się następstwem czasów.

Polski następstwa czasów nie zna. Mówimy „powiedział, że jest zmęczony” i nikt nie zmienia „jest” na „był”. Dlatego w angielskim to częsty błąd u osób na każdym poziomie, od ucznia podstawówki po dorosłego, który dobrze mówi, ale nigdy nie ćwiczył tej reguły.

Say czy tell

Zanim przejdziesz do czasów, odróżnij te dwa czasowniki, bo pomyłka między nimi jest równie częsta.

• Say nie wymaga osoby: She said (that) she was tired. Jeśli chcesz ją dodać, potrzebujesz to: She said to me that she was tired.
• Tell wymaga osoby bez przyimka: She told me (that) she was tired.

Zdania She said me i She told that she was tired są błędne. Spójnik that można pominąć w obu przypadkach.

Następstwo czasów

Gdy czasownik wprowadzający stoi w przeszłości (said, told, asked), czas w relacjonowanej wypowiedzi zwykle cofa się o jeden krok.

Formy would, could, might, should i Past Perfect już się nie zmieniają, bo nie ma ich dokąd cofnąć.

Kiedy nie cofasz czasu

Następstwa czasów nie stosujesz, gdy czasownik wprowadzający jest w czasie teraźniejszym: She says she is tired. He has told me he lives nearby.

Przesunięcie jest też opcjonalne, gdy wypowiedź wciąż jest prawdziwa: He said he lives in Poznań (nadal tam mieszka). Przy prawdach ogólnych forma bez zmiany jest naturalna: Our teacher said that water boils at 100 degrees. W zadaniach szkolnych i egzaminacyjnych bezpieczniej jednak cofać czas, chyba że polecenie mówi inaczej.

Zmiany zaimków, czasu i miejsca

Relacjonujesz wypowiedź z innej perspektywy, więc zmieniają się też zaimki i określenia czasu. Z wypowiedzi “I like your idea,” Tom told me robi się Tom told me he liked my idea.

Te zmiany zależą od sytuacji. Jeśli relacjonujesz coś tego samego dnia i w tym samym miejscu, tomorrow może zostać tomorrow.

Pytania w mowie zależnej

W pytaniu zależnym obowiązuje szyk zdania oznajmującego: podmiot przed czasownikiem. Znika też do, does, did i znak zapytania.

Pytania z wyrazem pytającym (where, what, when, why, how) zachowują ten wyraz:

• “Where do you live?” he asked. → He asked me where I lived.
• “What are you doing?” she asked. → She asked what I was doing.

Pytania typu tak/nie dostają if albo whether:

• “Are you hungry?” Mum asked. → Mum asked me if I was hungry.
• “Did you call him?” she asked. → She asked whether I had called him.

Zdanie He asked me where did I live jest błędne. W pytaniu zależnym nie przestawiasz podmiotu i czasownika.

Polecenia i prośby

Polecenia relacjonujesz przez tell lub ask z osobą i bezokolicznikiem z to. W przeczeniu not stoi przed to.

• “Close the door,” the teacher told Kasia. → The teacher told Kasia to close the door.
• “Please help me,” she said. → She asked me to help her.
• “Don’t be late,” my dad said. → My dad told me not to be late.

Inne czasowniki relacjonujące

Na wyższym poziomie zamiast say i tell używa się czasowników, które od razu oddają intencję mówiącego. Każdy ma swój wzorzec:

Na jakim poziomie jest ten temat

Mowa zależna z przesunięciem czasów w twierdzeniach i pytaniach należy do poziomu B1. Czasowniki relacjonujące z różnymi wzorcami (advise, suggest, deny) to materiał poziomu B2. Egzamin ósmoklasisty sprawdza mowę zależną z say, tell i ask. Szczegóły znajdziesz w omówieniu tego, jak mowa zależna pojawia się na egzaminie ósmoklasisty.

Ćwiczenia

Zamień zdania na mowę zależną. Cofaj czasy.

1. “I am tired,” she said.
2. “We are watching a film,” they said.
3. “I have lost my keys,” Tom said.
4. “I will call you tomorrow,” Anna told me.
5. “Where do you live?” he asked me.
6. “Are you hungry?” Mum asked me.
7. “Close the door,” the teacher told Kasia.
8. “Don’t be late,” my dad told me.
9. “I can’t swim,” Piotr said.
10. “Did you see the match yesterday?” Ola asked me.

Odpowiedzi

1. She said (that) she was tired.
2. They said (that) they were watching a film.
3. Tom said (that) he had lost his keys.
4. Anna told me (that) she would call me the next day.
5. He asked me where I lived.
6. Mum asked me if I was hungry. Poprawne jest też whether.
7. The teacher told Kasia to close the door.
8. My dad told me not to be late.
9. Piotr said (that) he couldn’t swim.
10. Ola asked me if I had seen the match the day before. Poprawne jest też the previous day.

Najwięcej punktów ucieka zwykle w zdaniach 5, 6 i 10, czyli w pytaniach. Jeśli tam był problem, przećwicz szyk podmiot–czasownik. Gdy z kolei mylą Ci się same czasy, wróć do tabeli wszystkich 12 czasów angielskich.