Czasy w języku angielskim — tabela wszystkich 12 czasów z przykładami

Podręczniki mówią o dwunastu czasach angielskich i wiele osób uczy się ich jak dwunastu osobnych reguł. Łatwiej spojrzeć na nie inaczej. Każdy czas powstaje z dwóch decyzji. Pierwsza dotyczy tego, kiedy coś się dzieje: w teraźniejszości, przeszłości albo przyszłości. Druga dotyczy tego, jak na to patrzysz: jako na zwykły fakt, jako na czynność w toku, jako na coś zakończonego przed jakimś momentem albo jako na coś, co trwało aż do tego momentu. Trzy razy cztery daje dwanaście.

Ten przewodnik jest dla każdego, kto uczy się angielskiego: dla ucznia podstawówki, maturzysty i dorosłego, który wraca do języka po latach. Na końcu znajdziesz ćwiczenia z kluczem odpowiedzi.

Tabela 12 czasów w skrócie

Najpierw cały system na jednym czasowniku. Wiersze to czas (kiedy), kolumny to aspekt (jak na to patrzysz).

	Simple	Continuous	Perfect	Perfect Continuous
Present	I work	I am working	I have worked	I have been working
Past	I worked	I was working	I had worked	I had been working
Future	I will work	I will be working	I will have worked	I will have been working

Widać tu prawidłowość. Continuous zawsze ma formę be i końcówkę -ing, Perfect ma have i trzecią formę czasownika, a Perfect Continuous łączy jedno z drugim: have been + -ing. Zmienia się tylko forma czasownika posiłkowego.

Budowa i zastosowanie każdego czasu

Czas	Budowa	Przykład	Kiedy go używasz
Present Simple	V / V+s	She works in a bank.	zwyczaje, fakty, rozkłady jazdy
Present Continuous	am/is/are + V-ing	She is working from home today.	coś dzieje się teraz albo w tym okresie; ustalone plany
Present Perfect	have/has + III forma	She has worked here since 2020.	doświadczenie, skutek widoczny teraz, okres, który trwa
Present Perfect Continuous	have/has been + V-ing	She has been working all morning.	czynność trwała do teraz, liczy się jej długość
Past Simple	V-ed / II forma	She worked late yesterday.	zakończone zdarzenie w określonym czasie
Past Continuous	was/were + V-ing	She was working when I called.	tło w przeszłości, czynność przerwana
Past Perfect	had + III forma	She had left before I arrived.	coś wydarzyło się wcześniej niż inne zdarzenie z przeszłości
Past Perfect Continuous	had been + V-ing	She had been working for ten hours, so she was exhausted.	długość czynności przed momentem w przeszłości
Future Simple	will + V	I think she will get the job.	przewidywania, decyzje podjęte w chwili mówienia, obietnice
Future Continuous	will be + V-ing	This time tomorrow she will be flying to Rome.	czynność w toku w konkretnym momencie przyszłości
Future Perfect	will have + III forma	By Friday she will have finished the report.	coś będzie zakończone przed danym momentem
Future Perfect Continuous	will have been + V-ing	By June she will have been working here for ten years.	ile czasu czynność będzie trwała w danym momencie

Do przyszłości angielski ma jeszcze dwie konstrukcje, których nie liczy się do dwunastu czasów, choć używa się ich na co dzień. Be going to wyraża zamiar albo przewidywanie na podstawie tego, co widać (Look at those clouds. It’s going to rain.). Present Continuous służy do ustalonych planów z konkretną datą (I’m meeting Tom at six.).

Przeczenia i pytania

Zasada jest jedna dla wszystkich czasów. Jeśli w zdaniu jest czasownik posiłkowy (am, is, are, was, were, have, has, had, will), przeczenie tworzysz, dodając do niego not, a pytanie, przestawiając go przed podmiot. Tylko w Present Simple i Past Simple posiłkowego nie widać, więc pojawia się do, does albo did.

Czas	Przeczenie	Pytanie
Present Simple	She doesn’t work on Sundays.	Does she work on Sundays?
Past Simple	She didn’t work yesterday.	Did she work yesterday?
Present Continuous	She isn’t working now.	Is she working now?
Present Perfect	She hasn’t finished yet.	Has she finished yet?
Future Simple	She won’t come.	Will she come?

Po does i did czasownik wraca do formy podstawowej. Zdanie Did she worked? jest błędne, poprawnie brzmi Did she work?

Słowa-sygnały

Określenia czasu często podpowiadają, jakiego czasu użyć. Nie są to sztywne reguły, ale dobra pierwsza wskazówka.

Słowa	Typowy czas
always, usually, often, every day, on Mondays	Present Simple
now, at the moment, today, Look!	Present Continuous
ever, never, already, yet, just, since, so far	Present Perfect
yesterday, last week, ago, in 2019	Past Simple
while, at 8 p.m. yesterday	Past Continuous
before, after, by the time (o przeszłości)	Past Perfect
tomorrow, next year, I think, probably	Future Simple
by Friday, by the end of the year	Future Perfect

Na jakim poziomie poznajesz poszczególne czasy

Nie wszystkie czasy są równie potrzebne. Według opisu poziomów CEFR, z którego korzystamy na stronach poziomów, kolejność wygląda mniej więcej tak:

Poziom	Czasy
A2	Present Simple i Continuous, Past Simple i Continuous, Present Perfect z ever, never, just, already, yet, will i be going to
B1	Present Perfect w kontraście z Past Simple, Present Perfect Continuous, Past Perfect w podstawowym użyciu
B2	pełny system, w tym Past Perfect Continuous, Future Continuous i Future Perfect

Future Perfect Continuous pojawia się w mowie rzadko. Warto go rozpoznawać, ale na co dzień wystarczy pierwszych dziesięć czasów z tabeli. Jeśli nie wiesz, gdzie jesteś, zrób test poziomu angielskiego. Uczniowie klasy ósmej znajdą osobne omówienie tego, jak czasy gramatyczne pojawiają się na egzaminie ósmoklasisty.

Najczęstsze błędy Polaków

Polski ma jeden czas przeszły i nie odróżnia aspektu tak jak angielski, dlatego te same pomyłki wracają u uczniów w każdym wieku.

• I am live in Warsaw zamiast I live in Warsaw. W Present Simple nie ma am.
• I have seen him yesterday zamiast I saw him yesterday. Gdy podajesz zakończony czas, wybierasz Past Simple.
• I know him since 2015 zamiast I have known him since 2015. Po polsku mówimy „znam go od 2015 roku”, po angielsku stan trwający do teraz wymaga Present Perfect.
• When I will finish, I’ll call you zamiast When I finish, I’ll call you. Po when, if, before, after, as soon as w zdaniu o przyszłości stoi czas teraźniejszy.
• I am knowing the answer zamiast I know the answer. Czasowniki stanu (know, like, want, believe, understand) zwykle nie występują w formie Continuous.

Ćwiczenia

Wstaw czasownik z nawiasu w odpowiedniej formie.

1. Water ___ (boil) at 100 degrees Celsius.
2. Look, it ___ (snow).
3. I ___ (never / eat) sushi.
4. We ___ (move) to Gdańsk in 2019.
5. I ___ (read) a book when the lights went out.
6. When we got to the cinema, the film ___ (already / start).
7. I’m tired because I ___ (run).
8. Don’t call me at eight. I ___ (watch) the match then.
9. By the end of next year, they ___ (build) the new bridge.
10. His eyes were red because he ___ (cry) for hours.

Odpowiedzi

1. boils, fakt naukowy, Present Simple.
2. is snowing, dzieje się teraz, Present Continuous.
3. have never eaten, doświadczenie życiowe, Present Perfect.
4. moved, podany rok, Past Simple.
5. was reading, czynność w toku przerwana innym zdarzeniem, Past Continuous.
6. had already started, film zaczął się wcześniej niż przyjście do kina, Past Perfect.
7. have been running, czynność trwała do teraz i widać jej skutek, Present Perfect Continuous.
8. will be watching, czynność w toku w konkretnym momencie przyszłości, Future Continuous.
9. will have built, coś będzie zakończone przed danym momentem, Future Perfect.
10. had been crying, długość czynności przed momentem w przeszłości, Past Perfect Continuous.

Jeśli pomyliłeś się w więcej niż trzech zdaniach, wróć do tabeli budowy i porównaj przykłady parami: Present Perfect z Past Simple, Past Continuous z Past Simple. Zrozumienie tych dwóch par załatwia większość problemów z czasami. A jeśli chcesz sprawdzić, które działy gramatyki sprawiają Ci najwięcej kłopotu, zrób diagnozę poziomu.